Het gelijk van Pietertje

Hoe wordt jij ’s morgens gewekt? Gaat er een mobieltje piepen of heb je zo’n luxe lamp die je langzaam doet ontwaken? Bij mij gaat de wekkerradio spelen. Steevast op radio 2. Gerard Ekdom en zijn vaste side-kick Pietertje en dan op de hele en halve uren het 123-tje met nieuwslezeres Carmen Verheul. Ik kan het je aanraden. Een fris en humoristisch begin van de dag. Vanmorgen om 6:30 kondigde Carmen aan dat Greenpeace eiste dat de kerncentrale in Borselle per direct werd stilgelegd. De reden:

de kolencentrale die noodstroom levert als de eigen centrale dit om een of andere reden niet kan is uit bedrijf. Op dat moment maakt de centrale alleen gebruik van de eigen (diesel)noodstroomvoorzieningen en volgens Greenpeace voldoet dat niet aan de eisen. Pietertje plaatst heel droog de opmerking: maar het zijn toch noodstroomvoorzieningen, dus voor in geval van nood… en daar heeft Pietertje gelijk in.

Het leven is een aaneenschakeling van risico’s

Niets in het leven in risicoloos (zie: De FAR verklaring). Op het moment dat je gaat slapen is er een kans dat je de volgende dag niet meer wakker wordt, als je in je auto stapt om naar je werk te gaan daar nooit aankomt of als je op vakantie gaat met het vliegtuig in zee beland. Zo is het leven. Het bedrijven van een kerncentrale is ook niet risicoloos en van een chemische fabriek ook niet. Ik weet dat de risicoclassificatie en de veiligheidsbeheersmaatregelen van een kerncentrale op dezelfde manier worden bepaald als in de chemische industrie. Er wordt met een groep experts structureel door het ontwerpproces heengegaan en volgens een vast stramien gekeken wat er gebeurt als er afwijkingen ontstaan in de normale bedrijfssituatie. Dus zaken als: hoge druk, lage druk, hoge temperatuur, lage temperatuur, maar ook uitvallen van hulpsystemen zoals instrumentenlucht, koelwater en elektriciteit passeren de revue. Er wordt eerst gekeken hoe er in het systeem een afwijking kan ontstaan. Bijvoorbeeld: het openfalen van een regelklep. Vervolgens wordt bepaald wat het gevolg is als er geen veiligheidsmaatregelen worden getroffen: gewonden of doden, schade binnen en/of buiten het bedrijf, milieueffecten en economische schade. Dit risico wordt het naakte risico of unmitigated risc genoemd.

Het kan best dat bij een scenario blijkt dat zelfs zonder of met minimale middelen (bijvoorbeeld een goede procedure) er nog geen man overboord is (als zo’n studie voor een schip wordt gedaan is de woordkeuze niet geheel gelukkig gekozen). Als het misgaat, is er hooguit kans op een EHBO gevalletje of moet er iets worden gerepareerd. Uitval van een koelwatersysteem of een uit de hand lopende chemische- of nucleaire reactie is een ander verhaal. Daar zal iedereen het over eens zijn: zonder veiligheidsmaatregelen is het gevolg van het faalscenario onacceptabel: het reaktorvat zal zeer waarschijnlijk kapot gaan, de inhoud in de atmosfeer terechtkomen en daarmee zeer waarschijnlijk slachtoffers en veel schade maken. Vervolgens gaat het team bekijken welke beheersmaatregelen zijn toegepast. Dit zijn vaak meerdere onafhankelijke beveiligingsniveau’s: een automatisch regelsysteem met alarmen dat de operator moet waarschuwen als de regeling buiten de vooraf bepaalde grenzen komt, een onafhankelijk beveiligingssysteem met onafhankelijke stroomvoorziening dat bijvoorbeeld kleppen sluit of juist opent als de regeling faalt en dan nog mechanische beschermingen zoals veerbelaste veiligheidskleppen.

Aanvaardbare risico’s

Elk van deze beveiligingen heeft een bepaalde kans van falen; hoe hoger de eisen aan de betrouwbaarheid en beschikbaarheid van een systeem worden gesteld, hoe meer beveiligingen noodzakelijk zijn. Of de gekozen beveiligingen afdoende zijn is pure statistiek. Even een vereenvoudigd voorbeeld: als één drukmeting het 1 x per 100 jaar alsnog niet doet als hij het wel moet doen kan dit het risico niet voldoende verlagen. Als er een tweede drukmeting in serie bijgezet wordt gaat het alleen mis als ze allebei falen als ze worden aangesproken. Dit zou statistisch dan 1 x per 10.000 jaar voorkomen (100 x 100). Als een van de twee 1 x per 100 jaar faalt heb je immers de andere nog beschikbaar. Al deze maatregelen leveren een risicoreductie op die het risico dusdanig moet verlagen dat het een aanvaardbaar risico is. Er moet wel heel secuur worden gekeken naar de hele configuratie van de beveiligingen. Even terug naar de drukmetingen: stel dat weliswaar twee drukbeveiligingen in dezelfde leiding zijn geïnstalleerd, maar dat ze op één punt op de leiding meten. Als dit punt dan dichtslibt of dichtvriest worden in één keer allebei de beveiligingen buiten werking gesteld. Dit is een gemeenschappelijke fout (common mode failure). Dit dient ook uit zo’n studie te komen. Verder blijkt uit de studie wat de testfrequentie van de beveiliging moet zijn om aan de gestelde eisen te voldoen.

Ik ben regelmatig betrokken bij dergelijke studies en weet dat in de chemische industrie heel veel kritische regelingen en beveiligingen volledig dubbel of driedubbel worden uitgevoerd (redundancy of triple redundancy). Ik weet uit ervaring dat westerse kerncentrales en chemische fabrieken voldoen aan de hoogste veiligheidsnormen.

Kortom, voor mij genoeg reden om me nog even een keer om te draaien en even verder te luisteren naar het gekonkel tussen Gerard, Pietertje en Carmen.

Leuk artikel? Help me dan om het artikel te verspreiden door op een of meerdere van de social media knoppen hieronder te drukken.

Wat is jouw mening over het omgaan met veiligheid in de chemische industrie (of met kerncentrales)?

8 antwoorden
  1. dirkjan
    dirkjan zegt:

    Veiligheid stop als één persoon een verkeerd besluit neemt. Gelukkig is de kans in deze sectoren daar heel klein in. En maak ik me daarom niet zo druk om een mogelijk ongeval.

    Beantwoorden
    • Enrico Lammers
      Enrico Lammers zegt:

      Hoi Mark, Jouw benadering is kwalitatief en daarmee ook subjectief, want wat is een groot risico? Een risico dat iets 1 maal per 10.000 jaar, per 100.000 of per 1.000.000 voorkomt? En hoe verhoudt zich dat bijvoorbeeld to het onderlopen van een groot deel van Nederland als de deltawerken niet moeten doen wat ze moeten doen? Misschien is die kans wel net zo hoog of hoger dan een kernramp en is het gevolg wel veel groter. Vandaar dat dit soort risico’s gekwantificeerd moeten worden om er iets zinnigs over te kunnen zeggen of het in ieder geval op waarde in te schatten.

      Groeten,

      Enrico

      Beantwoorden
    • Mark van Dijk
      Mark van Dijk zegt:

      Als je kans quantificeerd in 1 op zoveel jaar (dus bv. 1 : 1000 jaar) en gevolg quantificeerd in economische schade (miljarden euro’s), menselijke slachttoffers kan je er wel degelijk op deze manier aan risco rekenen.

      De kans dat een kerncentrale desastreus faalt is bijvoorbeeld eens per 10000 jaar – econimsche schade al snel 100 mijard euro – dan is het (economisch) risco: 100 miljard euro per tienduizend duizend jaar per centrale. Over menselijke slachtoffers heb ik dan nog niet gesproken.

      Staan er vervolgens 1000 kerncentrales op deze wereld dan is de kans eens per 10 jaar dat er ergens op de wereld iets fout gaat met een centrale en een economische gevolg van 100 mijard euro. En dat klopt prima met de feiten tot nu toe: Harrisburg (1979), Sellafield (1990), Tsjernobyl (1986), Fukushima (2011).

      Je kan het risco to nul reduceren door alle kerncentrales te sluiten.

      Beantwoorden
      • Enrico Lammers
        Enrico Lammers zegt:

        Hoi Mark,

        Als je zin hebt om het te lezen staan hier de feiten:http://www.world-nuclear.org/information-library/safety-and-security/safety-of-plants/safety-of-nuclear-power-reactors.aspx Samenvattend:

        – There have been three major reactor accidents in the history of civil nuclear power – Three Mile Island, Chernobyl and Fukushima. One was contained without harm to anyone, the next involved an intense fire without provision for containment, and the third severely tested the containment, allowing some release of radioactivity.
        – These are the only major accidents to have occurred in over 16,000 cumulative reactor-years of commercial nuclear power operation in 33 countries.
        – The evidence over six decades shows that nuclear power is a safe means of generating electricity. The risk of accidents in nuclear power plants is low and declining. The consequences of an accident or terrorist attack are minimal compared with other commonly accepted risks. Radiological effects on people of any radioactive releases can be avoided.

        Het gaat mij niet om kernenergie te verdedigen, het gaat mij erom dat niets in het leven risicoloos is.

        Beantwoorden
  2. Jelmer klaassen
    Jelmer klaassen zegt:

    Beste Pietertje, leuk betoog, maar waarom gaat men dan toch die weggevallen 380kV aansluiting vanuit de kolencentrale herstellen via een andere weg. een investering van miljoenen! Blijkbaar is de extra grid aansluiting een must om het risico te verlagen naar “aanvaardbaar” niveau. De brief van Greenpeace, zienswijze ontwerpvergunning, is een goed onderbouwd stuk, met reële verwijzingen. http://www.greenpeace.nl/Global/nederland/report/2016/klimaat%20en%20energie/Greenpeace%20zienswijze%20vergunningswijziging%20Borssele.pdf
    Dus de wijziging van de veilige “risicoloze” centrale wordt gecorrigeerd met een nieuwe verbinding.
    Dus nu niet risicoloos.

    Beantwoorden
    • Enrico Lammers
      Enrico Lammers zegt:

      Beste Jelmer,

      Ze zullen die verbinding idd niet voor niets maken, maar het kan ook een kostenoverweging zijn. Wellicht dat de noodstroom nu met tijdelijke (gehuurde) generatoren wordt gerealiseerd, wat dus geen of weinig impact heeft op de beschikbaarheid/betrouwbaarheid. Het langdurig huren van hoge capaciteitsapparatuur kost (ook) een vermogen. Ik heb weleens een back-up gezien voor een grote electrische luchtcompressor, waarbij een hele batterij aan de grootst beschikbare dieselaangedreven compressoren is neergezet. Qua kosten gaat dat vrij hard en je kan dan natuurlijk makkelijk uitrekenen hoeveel je kan investeren om dat te compenseren.

      Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *